Dit waargebeurde verhaal is al enkele jaren oud, maar blijft me altijd bij. (namen zijn fictief voor privacy)

Katia vertelde het met opvallende schaamte in haar stem. Haar vader had ‘opnieuw’ in de gang geplast, tegen de planten naast de muur. Voor haar voelde het vernederend, alsof er iets fundamenteel misliep. “Dit is mijn papa niet,” zei ze. Hij was vroeger jager geweest, een man die leefde voor het bos, voor de stilte van de vroege ochtend en voor alles wat natuurlijk en logisch aanvoelde in de buitenlucht. En daar viel mijn kwartje.

Wat voor ons een gang met decoratieve planten is, kan voor iemand met dementie echter iets heel anders worden. Het brein herkent vormen en patronen, maar plaatst ze in een andere context. Hoge groene planten worden bomen, potgrond wordt bosgrond, en de drang om te plassen wordt niet langer gekoppeld aan een toilet achter een deur, maar aan wat vertrouwd voelt: een boom in het bos. Voor hem was dit geen ongepast gedrag, maar een logische handeling binnen zijn beleving van de werkelijkheid. Toen ik haar uitlegde dat haar vader niet probeerde ongepast of opstandig te zijn, maar handelde vanuit een andere interpretatie van zijn omgeving, zag ik haar blik veranderen. Dementie is geen onwil; het is een brein dat de wereld anders ordent. En als je dat begrijpt, verschuift ook je reactie.

We besloten niet te focussen op correctie of berisping, maar op aanpassing van de omgeving. De planten werden uit de gang verwijderd en we hadden er naast elk toilet waar hij toegang had ééntje gezet, omdat ze een trigger vormden. Daarnaast spraken we af om hem op vaste momenten rustig mee te nemen naar het toilet (die heet ‘mictietraining’), zonder hem te confronteren of te beschamen. Een zachte uitnodiging werkte beter dan uitleg of discussie. En het werkte heel goed! Het gedrag verminderde niet alleen, het stopte volledig. Niet omdat hij plots begreep wat wel of niet mocht, maar omdat wij zijn omgeving en onze aanpak hadden aangepast.

Haar vader is nog steeds de jager van het bos, alleen bevindt hij zich nu in een wereld die voor hem vaak anders oogt dan voor ons. Door hem niet te beschamen, maar te beschermen in die verwarring, bleef zijn waardigheid behouden. Iets wat vaak over het hoofd gezien wordt bij mensen met dementie. Zij zijn niet dement, ze hebben dementie. Een aandoening als een ander. Je bent namelijk ook geen griep, kanker, enzovoort. Je kan het wel hebben. En Katia bleef zijn dochter, niet degene die hem corrigeert, maar die hem begrijpt en toch graag blijft zien.